XEEB NGA XAL, MU LAKK SA DÀGGA (2/2)

Yeneen i xët

Aji bind ji

Tey, ci talaata ji 14 màrs 2023, la lëkkatoo Yewwi Askan Wi di amal ab « giga meeting », maanaam mitiŋ bu mag a mag ca pàkkub akapes bi nekk Parsel aseni. Mitiŋu tey beey doon njëlbeenug xew-xew bi kujje giy amal ci fan yii nu dëgmal. Ndax, ginnaaw tey, dinañu wàcc ci mbeddi réew mi, amal ay doxi ñaxtu. Liñ ko dugge, ci seen i wax, mooy sàmm demokoraasi bob, Njiitu réew mi ak i ñoñam salfaañe nañu ko, nasaxal ko. Waaye, dañuy xeex itam ñetteelu moome gi Njiitu réew mi, Maki Sàll, di diir, xoqatal bi muy xoqatal lenn ci waa kujje geek njàpp yu bari yi ñeel doomi réew mi, way-moomeel yi, taskati xibaar yeek ñi àndul ak moom.

Ci beneen boor bi, waa Bennoo Bokk Yaakaar ñoo ngi duut baaraam kujje gi, rawatina Usmaan Sonko mi ko jiite, di leen tiiñal ak a jiiñ. Nee ñu, njiitul Pastef leek naataangoomi YAW dara yëkkatiwu leen lu mooy yee fitna, taal réew mi. Ñu bari ci seen i kàngam artu nañu, tëkku waa kujje gi, wax ne dinañu jàmmaarlook ñoom. Moo tax, bu dee dëggal nañu seen bopp, réew mi dafa nar a yëngu. Lu war a tax ñépp di gaatnga taafar ak fitna ?

Senegaal, nee ñu, Réewum Yoon la. Maanaam, réew la mom, Yoon a ko lal. Bu la neexe yit wax ne ca Réew la mom, Yoon a di cëslaayug keno yi. Bu loolu amee, Yoon mooy doon ndëgërlaay liy dooleel campeef yi ba duñ jeng. Bu ko defee, Nguur gi dafay tënku ci Yoon. Ci déggin wu set, Yoon ay dox diggante askan wi, képp-kenn ci ñoom, ak Nguur gi, rawatina banqaasam yi koy jëmmal. Kon, ci réew mu ni mel, Yoon a war dox diggante Nguur geek nit ñépp, campeef yi, kurél yi, añs., ci seen i jëflante.

Li Yewwi Askan Wi namm a def mooy, bésub 14 màrs, ab mitiŋ ca Parel, pàkkub Akapes. Bu dee ci réewum Yoon, ab mitiŋ, lees sàrtal la. Yoon kat moo wax, ci ñeenteelu dogu Ndeyu Àtte bi, ne làngi pólitig yi ak lëkkatoo làngi politig yi dañu am sañ-sañ ak wareef ci dundal demokaraasi ak tàggat maxejji réew mi. Bu nu delloo ci referàndumu 2016 bi, dogub 58 bi day wax ne kujje gi am na sañ-sañu wujje ak nguur gi fi nekk ci kow mu sàmmoonte ak li Ndeyu Àtte bi tëral. Kon, mitiŋ, Yoon a ko sàrtal ci réew mii di Senegaal.

Beneen xew-xew bi kujje gi nammati def mooy doxu ñaxtu, ëllëg ci àllarba ji, 15 màrs 2023. Looleet, Ndeyu Àtte bee ko yoonal ci juróom-ñetteelu dogam. Nde, waxees na ci ne, Bokkeefu Senegaal dafa warlul maxejj yépp ay sañ-sañ yu mag yi ñeel nit ki, àqi koom ak nekkin, ak àqi bokkaale yi. Sañ-sañ yooyook i yelleef yi, bi ci gën a fés mooy :

  • Sañ-sañ yi ñeel jàmbur ak sañ-sañi politig : sañ-sañu am sa xalaat, sañ-sañu génne sa xalaat, sañ-sañu siiwal sa xalaat ci yéenekaay, sañ-sañu def mbootaay, sañ-sañu daje, sañ-sañu dem ak dikk, sañ-sañu wonu ci biir mbooloo.

Nu gisati ne, doxu ñaxtu boobeet war a am ëllëg ci àllarba ji, Yoon maye na ko. Kon, lu war a tax rekk fitna di am ? Xanaa du waa kujje gi ñoo nar a xeex ci seen biir kay ? Bu lépp jaaree yoon, coow du jib, fitna du am. Waaye, nag, coow coow li, bésub alxames jaa tax. Nde, ginnaaw ëllëg la xew-xew bi ñépp tiital di am, muy àtteb njiitul kujje gi ak Maam Mbay Ñaŋ ñeel mbirum PRODAC mi.

Li ëpp ci nit ñi dañu njort ne, Maki Sàll dafa bëgg a jëfandikoo Yoon ngir fexeel Usmaan Sonko, tee koo bokk ci wotey 2024 yi. Moo tax mu ngemb jëwriñam jii di Maam Mbay Ñaŋ ngir xeex ak a xoqatal ko ba xañ koy àqam yi ko Yoon may. Dafa di, ginnaaw bi mu seppee Kariim Wàdd ak Xalifa Sàll, Usmaan Sonko la ci bëgg a teg. Moo tax, njiitul Pastef li woo ay militaŋam, àndadoom yi, soppeem yeek képp ku demokaraasi soxal ngir nga teeweesi layoo ba. Looleet, am na ci waa Nguur gi ñu jàpp ne yee fitna a ko tax a jóg. Waaye, bees yëree Ndeyu Àtte bi, dees na ci fekkati ne, Yoon terewu ko. Te sax, dafa bind ne, bu ñuy àtte, ci turu askan wi lees di àttee. Moo taax, bu njëkkaan, ci pénc mi lañ doon àttee nit ñi, ñépp di xool, di saytu ba na xam ne, àttekat bi du sañ a jeng. Làpp a daan tegu cig maandute. Kon nag, lu tax ñuy ragal loo xam ne yàgg na fi ?

Li am ba des mooy ne, lépp lu Yoon tëral ciy àq ak i yelleef ci Senegaal, Nguuru Maki Sàll daf ko nasaxal, di ko jalgati guddeek bëccëg, subaak ngoon, saa su nekk. Loolu yépp nag, dara wundu ko lu dul wotey 2024 yi. Moo waral coow lépp, jaay doole yi, bunduxataal yeek njàpp kaso yu dul jeex. Njiitu réew mi dafa bëgg a toogaat te, ñaari toogu kepp la ko yoon jagleeloon. Bu njëkk bi damm na, ñaareelu toogu bi fënëx te amul sañ-sañu wut ñetteel. Mu ne dee, day foqati toogu askan wi. Ku taxaw ci kanamam mu bëgg laa fél jàll ci lu dul yoon. Di tegal lawax yi bëgg a bokk ay ndëgg-sërëx. Di ngemb àttekat yi, di leen ger ngir ñu jalgatil la Yoon.

Cig pàttali, màrs 2021, bi Nguur gi jàppee Usmaan Sonko, réew mi dafa tàkkoon, amoon ay yëng-yëngu yu mettee metti. Bi ñu ci génnee, Njiitu réew mi ak Nguuram giaa ngi wax rekk, naan « Li fi amoon dootu fi amati. » Moo tax ñu jënd ak ngànnaay yu bari, dolli limi takk-der yi. Waaye fàtte xaju fi. Dooley askan xajul ci Nguur. Bew nag, dina indi xeebeel. Waaye, xeeb nga xal, mu lakk sa dàgga.

Pap Aali Jàllo
Plus de publications

Widewo

Xët yi mujj